انواع طرح های فرش ایرانی

قرن هاست که نام ایران با فرش ایرانی قرین است. به گونه ای عده ای آن را هنر ملی ایرانیان می دانند. تنوع زیستی بافندگان فرش درکنار تنوع سلیقه ها و داد و ستد های فرهنگی موجب تفاوت هایی در طرح ها و نقشه های فرش ایرانی شده و آن را به نقشی هزار رنگی بدل کرده است. به همین دلیل است که فرش در کنار کاشیکاری و . . . سال ها و قرن هاست که به عنوان سفیر فرهنگ ایرانی در میان دیگر شناخته می شود. در این مقاله شما با یکی ازقدیمی ترین تقسیم بندی های انواع طرح های فرش ایرانی آشنا می شوید.

انواع طرح فرش ایرانی 

1.لچک ترنج
از زیباترین و رایج ترین طرح های ایرانی است که ابتدا برای تزیین جلد های چرمی کتاب ها مورد استفاده قرار می گرفت و از قرن دهم هجری قمری استفاده از آن برای تزیین قالی های رایج شد. در این طرح ترنج اکثرا گرد و گاهی بیضی شکل است. یا یک یا دو سر رنج و گاهی چندین سر ترنج، زمینه قالی را می پوشاند.

بیشتر بخوانید : رمز و راز نماد های فرش ایرانی چیست ؟

2.محرابی
طرح اصلی محرابی از طرح محراب یعنی جای نماز امام در مساجد الهام گرفته شده و تزیئناتی از قبیل، قندیل، ستون، سرستون و گل برگ به آن اضافه شده اند. گروه های فرعی این طرح به نام های محرابی درخت، محرابی گلدانی ستون، محرابی دورنما و محرابی ستون دار شهرت دارند.

انواع طرح های فرش ایرانی

٣. گلدانی
در طرح «گلدانی، غالبا ش کل خندان در اندازه های متفاوت به چشم می خورد. گاه یک داد بزرگ پر از کالا، تمام فرش را می پوشاند. كاه چند گلدان کو جنگ به طور منقارن در اطراف متن یا به دنبال هم نمير تامر متین را فرا می گیرند. گروه های فرعی همه طرح تباز ستا۔ از: «قمنایی گلدانی، دو طرف کلادانی. محی ابی گلدانی . سراسری گنا۔ انی»، «ظل السلطان (کا و بلبل) گلدانی . حاج ختمانی گلدانی». تکراری گلدانی لچک ترنج و کلدانی یک طرفه».

۴. شکار گاهی
بنیاد اصلی این گروه از طرح ها. این صحنه های شکارگاه است. به نحوی که در قسمت های متفاد نست، طرح یک سری از کار با وسیله ای هماننا۔ تیر و کمان یا نیزه. مشغول شکار آهو و سایر جاندران است. هم چنین صحنه های شکار حیوانات وحشی را نشان می دهد که طعمه حیوان قدرت تر شده اند. گاهی هم صحنه ی شکار شاهان در این گونه طرح های زمین اصلی قالی را تشکیل می دهید.

انواع طرح های فرش ایرانی شکارگاه
5. قابی
از شرح های معروف در قالی بافی است که در ان امیدی قالی با قاب های منظم چند فیعی (اکثرا چهار ضلعی) در کنار هم قرار دارند. داخل در قاب با گلبرگ های متفاوت ترین شاد است که گاهی هر یک نقشه مجزا، و گاهی نت های مهمان دارند. یکی از زیباترین قالی های نقش قابی در موزه فرش ایران به نما یہ سر گذاشته شده است که صحنه های متفاوتی از داستان های شاهنامه فردوسی را نشان می دها۔ 

۶ درختی
و یا این که در طراحی فرش. اساس کار را شاخه ها و برگ ها تشکیل می دهند، ولی در طرح های درختی سعی شده است، وجه تشابه با طبیعت حفظ شود. در طرح های این گروه، درخت و درختچه های کوچک و بزرگ. به ویژه به صورت انفرادی ترکیب احتی را تشکیل داده اند و با اجرای دیگری ترکیب شده اند. طرح های فرعی معروف د. حتی این طور نام گذاری ساده امام درختی جانوری یا حیوان داران، «درختی سبزی کاری با آنها، درختی تورنتو»

بیشتر بخوانید : مقایسه انواع فرش ایرانی از نظر طرح و رنگ

7. پنهانی

از جمله کارهایی است که از هزاران سال پیش به گونه های متفاوت زینت بخش نفیس ترین بافته ها و سایر آثار هری بوده است. اصل و منما يته سال هاست که مورد بحث پژوهشگران است و هر کدام آن را به نوعی تفسیر کرده اند. برخی معتقدند، به نقش شعله و نساد آن مقدس زرتشتیان است. عده ای دیگر آن را به میوه ی درخت کاج، درخت سروش که باید به آن وزیده ست، بادام، زهدان مادر، چندان مه ( ماده ای که طبق باور های سنی مسرت زمین، دروازه بان بهشت است) و اثر مشت بسته شبیه کرده اند که مانند مهری در دوران گذشته توسط شاهزادگان و أمرا به پای استاد زده می شد و این گونه نقش بسته و البته میری مینامنا۔
بله میرش نقش جواهرات سلطنتی نیز بوده اسمت و جملون نام قدیمی پادشاهان به این شکل با جواهرات مختلف تزئین می شد. این طرح علاوه بر ایران در شبه قاره هند نیز از دیرباز رواج داشته است. بعضی عقیده دارند، امير ممكن است مخفف کشمي باشد. شال های کشمیری که مطرح میر داشتتا، قبل و بعد از شروع قرن جدید در اروپا بسیار رایج بوده است. به هر حال، تاریخچه و تعد نقی بته هر چه که باند این نه سمونیخ مفیدی برای شناسایی محل بافت قالی ها و بافته ها به شمار می آید. زیرا در بسیاری از مناطق، به گونه ای ویژه و با د داسی منحصر به همان منطقه به کار می دهد. از انواع بسته می توان به میری ا ( بنهی کوچک). به تو مه ای » (بته متوسط ) » بته حرقها » (بته بزرگ) ابنه بادامی (بند به اسکل بادام ). بته جقه ای » (بته ی بزرگ که دسته ی کوچکی از آن بیرون آمده است که شاید نام دیگرش همان به مادر و بچه باشد و البته قهر و آشتی را نام برد که بیشتر در قالی های سنندج دیده می شود قم بته و گونه های متفاوت آن. از رایج ترین نقش ها در استان های خراسان، کرمان، کردستان و قم و سرایند آسان مرکزی و در میان عشایر قشقایی (به ویژه به معروف به به بتهت قباد خانی و عشایر بخاری در طرح «قایقایی یا باغی آن هاست.

طرح های فرش ایرانی

۸ شاه عباسی
اساس و پایه این طرح ها را گل های خاصی تشکیل می دهند. که به نام شاه عباسی مشهورند و از دوره صفویه و سلطنت شاه عباس رایج بوده اند. یکی از پرطرفدارترین انواع طرح های فرش ایرانی در آن زمان همین طرح بوده است. این گل های تجربه بافته، شامل شاخه و برگه و گاه اسلیمی ها و ختایی هایی هستند که در متن و حاشیه قالی، نقش اصلی را تشکیل می دهند. انواع طرح های به گروه عبارت اند از: لچک و ترنج شاه عباسی، فشان شاه عباسی، شاه عباسی درختی و اچک ترنج کف ساده .

یک خبر خوب برای شما هموطنان گرامی از این پس میتوانید در فروشگاه اینترنتی فرش فینو به فرش خود را آنلاین خرید کنید و به صورت قسطی و چکی پرداخت کنید. راهنمای خرید فرش قسطی از فینو را در این قسمت مطالعه کنید.

9.اسلیمی

شکل اصلی این طرح را شاخه های دورانی در میان برگ ها تشکیل می دهند. این شاخه ها تجربه یافته ی طرح درخت است. اسلیمی انواع بسیار زیادی دارد و معمولا در بیشتر قالب های این طرح تکرار می شود. منتهی در بعضی فرش ها این طرح مسلط است.و معروف ترین اسلیمی ها، اسلیمی دهن اژدری است. در این نوع اسلیمی، انتهای هر شاخه به دو شاخه متقارن منشعب و به صورت نگین اژده ها نشان داده می شود. روی ساقه ی شاخه ها. جوانه هایی در نقاط مختلف تزیین شده اند که آن را اسلیم می نامند. شاید کلمه اسلیمی از اسلیم به معنای جوانه باشد و شاید هم این لغت مصغر اسلامی باشد و میدانیم که در هنرهای اسلامی از این طرح بسیار استفاده شده است. این طرح نیز به لحاظ تغییرات و دخل و تصرف ها به گروه های فرعی بسیاری تقسیم شده است. مانند: تمام اسلیمی بندی – اسلیمی شکسته- اسلیمی دهان اژدری – اسلیمی لچک ترنج . اسلیمی ترنج دار . اسلیمی ماری .

انواع فرش ایرانی طرح اسلیمی

10. سلاطین و مشاهیر
از نادرترین طرح هایی است که شاید بتوان گفت فقط در کرمان بافته شده است و تصاویر شاهان و مشاهیر عالم را نشان می دهد. از جمله مودان مشهوری که تصاویرشان در این گونه قالی ها دیده می شود. می توان کریتف کلمپ، جورو واشنگتن، اسکندر، بناپارت، ابراهام لینکلن و… را نام برد. شاید بتوان گفت، به طور کلی قالی های عکس دار یا به اصطلاح تصویری، عمدتا در کرمان و گاهی در تبریز و اکثرا به طور سفارشی بافته می شوند. طرح سلاطین و مشاهیر یکی از انواع طرح های فرش ایرانی است که طرفداران خاص خود را دارد.

11. گل فرنگ
طرح فرنگ ترکیبی است از طرح های اصیل ایرانی با گل های طبیعی به ویژه گل سرخ. در این نوع قالب ها از رنگ های تند و روشن مخصوصا رنگ روشنی نظیر زرد، آبی و سرخ استفاده می شود. انواع طرح های گل فرنگ عبارت اند از : لچک ترنج گل فرنگ. گل فرنگ بیجار، گل فرنگ مستوفی. گل فرنگ ترنج دار گل فرنگ دسته گل. گل فرنگ گل و بلبل و گل فرنگ افشان.

12 ماهی در هم (هراتی)
طرح ماهی درهم، از قدیمی ترین و رایج ترین طرح های فرش ایرانی و ردیف طرح های بومی و ایلی است. بافت آن مانند سایر طرح های هندسی ذهنی است. بافت آن مانند سایر طرح های های هندسی ذهنی است. و از روی نقشه به وجود نیامده است. اغلب به صورت واگیره است و بافنده همان واگیره را در طول و عرض فرش تکرار می کند. در این طرح با واگیره یک حوض به صورت لوزی یا چهار برگ و ماهی در اطراف آن مشاهده می شود. خوش بختانه زیبایی آن، طراحان فرش را بر آن داشته است که آن را به صورت یک طرح منظم و مدرن با حفظ ویژگی های قدیمی آن پیاده کنند. این طرح ابتدا در بیرجند(یکی از شهرستان های خراسان ) بافته می شد. و به تدریج به سایر مناطق فرش بافی ایران راه یافت.

13. محرمان
در این طرح کل متن فرش از جهت طولی به چند ردیف موازی تقسیم می شود و درون این ردیف ها، با نگاره هایی هم چون بته جقه انواع اسلیمی و یا ختایی. و گل و برگ های دیگر تزیین می شود. این طرح در بعضی از نقاط ایران به نام قلمدانی نیز مشهور است.

بیشتر بدانید : چه فرشی برای آشپزخانه مناسب است

14. چهار فصل
نقشی است که در قرن گذشته مورد استفاده قرار گرفته است. مجموعه ی این قالی ها چهار تصویر را تشکیل می دهند که هر یک از آن ها نشانه یکی از فصل های سال است. این قالی ها عملا فقط در تبریز و هریس آذربایجان بافته می شوند. گاهی به قالی هایی بر می خوریم که نقششان منحصر بع فرد است و واقعا بی نظیر هستند .از آن جمله می توان نقش اسطرلاب را نام برد که در قالی طرح اسطرلاب بافت اصفهان موجود در موزه فرش ایران دیده می شود و از زیبایی خاصی برخوردار است.

15. ایلی
این طرح ها از قدیمی ترین و اصیل ترین طرح های فرش بافی ایران و مخلوق ذهن قالی بافان بومی هستند. طبیعت و محیط زندگی بومی به ساده ترین وجه در طرح این فرش ها منعکس است. در طرح های ایلی، از نقشه های منظم و مدونی پیروی نمی شود. و قرینه بودن نگاره ها معنی ندارد. ما این طرح ها زیبایی دل پسندی دارند. طراحان فرش، طراح ایلی را از منطقه ای به منطقه ی دیگر منتقل کرده اند، چنان که از غربی ترین نقطه ایران به شرقی ترین منطقه راه یافته است. گروه های فرعی این طرح ها هرکدام به منطقه ای منسوب است که طرح ابتدا در آن جا رواج پیدا کرده است. یا با نام شخصی است که دارای نفوذ محلی بوده یا سفارش بافت آن را داده است.

طرح فرش

16. تلفیقی
طرح های این گروه به مرور زمان و از ادغام طرح های متفاوت به وجود آمده اند و ده ها و بلکه صد ها نوع از آن ها را می توان در مناطق کوناگون در ایران مشاهده کرد. برخی از این طرح های تلفیقی، به دلیل زیبایی و تنوع نقش از جذابیت بالایی برخوردارند، اما برخی تلفیقی ناهنجار از چند طرح هستند. گونه های متفاوتی از طرح های تلفیقی را می توان نام برد؛ مانند شاخه، پیج ترنج دار، تلفیقی لچک ترنج، گلدانی بند اسلیمی، تلفیقی دورنما، تلفیقی ترنج دسته گل، تلفیقی سبزی کاری، تلفیقی لچک ترنج کف ساده.

17. آثار باستانی و ابنیه تاریخی :
کلیه طرح هایی که دارای نقش ها و شکل های تزیینی بناها و عمارت ها و کاشی کاری های آن ها هستند، در این گروه جای دارند. البته طراحان فرش، در برخی از طرح های اصلی نقش های این بناها حسب سلیقه خود تغییراتی را وارد کرده اند، اما ساختار و تشابه طرح اصلی فرش ها با طرح اصلی بنا کاملا حفظ شده است. معروف ترین طرح های این گروه عبارت اند از: گنبد مسجد شیخ لطف الله ريال سردار اما زاده محروق، گنبد مسجد امام، تخت جمشید، طاق بستان، مسجد جامع اصفهان، طاق کسری، کابوس و محرابی کوفی.

18. افشان
در این نوع طرح ها ، تمامی بند ها نگاره های فرش پیوستگی و ارتباط کاملی دارند. به نحوی که به نظر می رسد نقاش از هنگام شروع طرح تا پایان آن قلم از کاغذ برداشته و ارتباط مداومی بین قسمت های متفاوت نقش به وجود آورده است. به عبارتی ساده تری همانطور که از نام نقش های این گروه پیداست تمامی گل برگ ها و بند های موجود در طرح متن فرش پراکنده و افشان شده اند. طرح های افشان اصولا به گونه ای طراحی می شوند که هیچ یک از گل برگ ها قرینه نداشته باشند و اصول قرینه نگاری در آن وجود ندارد. انواع طرح های فرش ایرانی افشان عبارت اند از: افشان دسته گلی، افشان جو.انه دار، افشان ختایی، افشان اسلیمی، افشان بندی، افشان شکسته، افشان گل تازی، افشان شاه عباسی، افشان شاخه پیچ و افشانم ترنج دار.

فرش طرح افشان

19. اقتباسی : 
گفته می شود، اغلب طرح های این گروه شباهت زیادی به طرح های فرش مناطق مرزی ایران، کشور های همسایه و حتی سایر کشور ها دارد. اما اگر به دقت بررسی کنیم در میابیم بیشترین این طرح ها دارای پیشینه ایرانی هستند. معروف ترین طرح های این گروه عبارت اند از: قفقازی، گویلنی افغانی، آناتول.

20. ترکمنی
طرح فرشهای ترکمن، از لحاظ شکل هندسی و شکستگی خطوط. در ردیف طرح های ایلی و خاص مردم کوچ نشین است که به طور ذهنی و بدون نقشه بافته می شود. و یکی دیگر از انواع طرح های فرش ایرانی است.

فرش طرح ترکمنی
21. واگیره ای (بندی، تصویری)
منظور از واژه بندی این است که یک قطعه ی کوچک از یک طرح در سراسر فرش چه از طرف طول و چه از طرف عرض تکرار می شود. چون این قطعات در مرحله تکرار به هم میپیوندند. آن را بندی یا واگیره می نامند.

22. گلستان
یکی دیگر از انواع طرح های فرش ایرانی ، باغی را تصویر میکند که اساسا با نقشه فردوس ها مطابقت می کند. قدیمی ترین توصیف از چنین نقشه ای که درتاریخ اسلامی آمده توصیف فرشی است که برای تیسفون بافته شده بود و گلستانی را تصویر می کرد. و در این نوع گوهرها و زرو سیم ها به کار رفته بود. اغلب قالی های گلستان باقی مانده از دوره صفوی به بعد بافته شده اند. مخصوصا نو از آن ها که از فرش شمال غربی ایران به شمار می رود.
منبع : http://ensani.ir/fa

مطالب مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *